เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับหน่วยงานบันทึกสถิติการอุดมศึกษาแห่งสหราชอาณาจักร (HESA) ซึ่งได้ยกระดับมาตรฐานการประกันคุณภาพสถาบันอุดมศึกษาผ่านการจัดเก็บข้อมูลผู้สำเร็จการศึกษาแบบรวมศูนย์ (Graduate Outcomes Survey) แทนรูปแบบเดิมที่มหาวิทยาลัยจัดเก็บเอง โดยกำหนดระยะเวลาการสำรวจที่ 15 เดือนหลังจบการศึกษาตามข้อตกลงร่วมกับภาครัฐ เพื่อให้สะท้อนภาพรวมการมีงานทำที่แท้จริง ซึ่ง HESA ได้จัดตั้งศูนย์คอลเซ็นเตอร์ในลอนดอนและลงทุนร่วมกับพันธมิตร พร้อมพัฒนากลยุทธ์เชิงรุกในการเข้าถึงคนรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่อง ทั้งการใช้ระบบหมุนเวียนหมายเลขโทรศัพท์เคลื่อนที่เพื่อเพิ่มอัตราการตอบรับสาย และการปรับเปลี่ยนรูปแบบการสื่อสารทางดิจิทัลผ่าน SMS, WhatsApp และอีเมลรูปแบบเรียบง่าย

     เพื่อเป็นหลักประกันด้านความน่าเชื่อถือและป้องกันการบิดเบือนข้อมูล HESA ได้วางระบบตรวจสอบความสมเหตุสมผลเชิงตรรกะและแนวโน้มที่ผิดปกติ (Credibility Check) อย่างเข้มงวดผ่านแพลตฟอร์มที่พัฒนาขึ้นเอง โดยชุดข้อมูลดังกล่าวจะได้รับตราสัญลักษณ์มาตรฐานขั้นสูงที่ยากต่อการปลอมแปลง เนื่องจากระบบมีการเชื่อมโยงตรวจสอบข้อมูลกับบริษัทเงินกู้นักศึกษาของรัฐ (Student Loans Company) และกำหนดให้อธิการบดีของแต่ละสถาบันต้องลงนามรับรองความถูกต้องด้วยตนเองในขั้นตอนสุดท้าย โดยข้อมูลที่ผ่านเกณฑ์จะถูกแปรรูปเป็นสถิติหลักร่วมกับสำนักงานสถิติแห่งชาติ (ONS) สำหรับเปิดเผยต่อสาธารณะ ควบคู่ไปกับการจัดทำข้อมูลเฉพาะเจาะจงให้กับองค์กรต่าง ๆ เช่น ข้อมูลนักศึกษาไทยสำหรับรัฐบาลไทย และการส่งมอบข้อมูลความละเอียดสูงกลับคืนให้มหาวิทยาลัยผ่านแพลตฟอร์ม Tableau เพื่อใช้วัดมาตรฐานภายใต้ข้อกำหนดการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลอย่างเคร่งครัด

     ในเชิงกลยุทธ์และนโยบาย HESA มุ่งเน้นการสะท้อนข้อเท็จจริงในพื้นที่เพื่อหลีกเลี่ยงข้อขัดแย้งทางการเมือง ภายใต้หลักการจัดเก็บครั้งเดียวแต่ใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ในหลายภาคส่วน (Collect Once, Use Many Times) เพื่อลดต้นทุนและภาระการทำงานซ้ำซ้อนของมหาวิทยาลัย ซึ่งจุดเด่นขององค์กรอยู่ที่ความเชี่ยวชาญและความต่อเนื่องของบุคลากรที่ยาวนานกว่า 20-30 ปี ตัวอย่างความสำเร็จที่เด่นชัดคือความร่วมมือระยะยาวร่วมกับแพทยสภา (GMC) ในการทำนายและติดตามประชากรนักศึกษาแพทย์จนเข้าสู่ระบบสาธารณสุข ทั้งนี้ ภายหลังการควบรวมกิจการเข้ากับ Jisc ในปี 2022 องค์กรได้ขยายบทบาทเป็นผู้นำทางความคิดด้านเทคโนโลยี โดยเปิดให้บริการ "ชุดเครื่องมือประเมินความพร้อมด้านข้อมูล" (Data Maturity Toolkit) แก่มหาวิทยาลัย พร้อมทั้งเดินหน้าสนับสนุนสถาบันการศึกษาทั่วประเทศในการปรับปรุงโครงสร้างการประเมินผลการเรียนรู้ เพื่อเท่าทันความท้าทายในยุค Generative AI อย่าง ChatGPT และ Claude

     จากการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ในครั้งนี้ สมศ. มุ่งมั่นที่จะนำรูปแบบการจัดเก็บข้อมูลรวมศูนย์และเกณฑ์การตรวจสอบความสมเหตุสมผลเชิงลึก มาเป็นแนวทางในการพัฒนาและยกระดับสถาปัตยกรรมฐานข้อมูลและเครื่องมือประเมินคุณภาพของ สมศ. ให้มีความแม่นยำและเป็นเอกภาพในระดับสากล เพื่อลดภาระการรายงานข้อมูลซ้ำซ้อนของสถาบันอุดมศึกษาไทย ควบคู่ไปกับการเร่งพัฒนากรอบการประเมินผลลัพธ์เชิงดิจิทัลที่เท่าทันต่อความเปลี่ยนแปลงในยุคปัญญาประดิษฐ์ เพื่อขับเคลื่อนระบบประกันคุณภาพการศึกษาของชาติสู่ความยั่งยืนบนพื้นฐานของข้อมูลเชิงประจักษ์อย่างแท้จริง